Біз не істейміз

Біздің жұмысымыз үш тірекке сүйенеді — экономика, технологиялар және стратегиялық болжамдау. Олар өзара байланысты: экономика не болып жатқанын көрсетеді; технологиялар ойын ережелерін өзгертеді; болжамдау мұның бәрін болашаққа қатысты шешімге жинақтайды. Ал әрі қарай біз қорытындыларды нәтижеге жеткізуге — оларды жеткізіп, бекітуге көмектесеміз.

Экономикада не болып жатқанын түсініп, деректер негізінде шешім қабылдау қажет болғанда.

Біз жекелеген құбылыстарды ғана емес, олардың арасындағы байланыстарды да зерттейміз: салық саясаты жұмыспен қамтуға қалай әсер ететінін, демографиялық өзгерістер еңбек нарығындағы сұранысты қалай өзгертетінін, технологиялар бәсекелік артықшылықтарды қалай қайта қалыптастыратынын қарастырамыз.

Мысалдар:

• Ақша және қаржылық тұрақтылық. Ақша массасы күрт өскен кезде, біз бұл ақшаның қайдан келгенін анықтадық: екінші деңгейлі банктердің портфельдерін талдап, капитал ағынының көздерін айқындап, тәуекелдерді бағаладық. Осы жұмыстар қатарына халықтың қарызға бату деңгейін талдау да кіреді — оның қай сегменттері неғұрлым осал екенін (соның ішінде жылдық 700–1000% мөлшерлемемен берілетін микрокредиттерді) анықтап, нақты реттеушілік ұсыныстар әзірледік.
• Өсімнің сапасы және мемлекеттік сектордың рөлі. Біз квазимемлекеттік сектордың ақша массасына, нақты бизнесті кредиттеуге және инфляциялық күтулерге қалай әсер ететінін көрсетіп, экономикалық теңгерімсіздіктердің түп-тамырын айқынырақ көруге көмектестік.
• Өзгермелі сыртқы ортадағы болжам. Құрылымдық сын-қатерлер валюталық құбылмалылық пен геосаяси өзгерістермен қабаттасқанда, біз ЖІӨ өсімінің қарқынын болжауға, сценарийлер құруға және теңгеге деген сенімге әрі бизнестің шешімдеріне не әсер ететінін түсінуге көмектесеміз.

Технологиялар ойын ережелерін өзгертетін кезде, оларды қалай енгізу керегін асыра сілтемей шешу керек.

Технологиялар (әсіресе ЖИ) экономиканың өзін де, талдаудың қалай жүргізілетінін де түбегейлі өзгертуде. Біз жаңа әдістерді өз жұмысымызда меңгереміз, оларды басқалардың қолдануына көмектесеміз және орта қайшылықты, ал дұрыс жол айқын емес жерде технологияларды енгізу туралы шешімдерді әзірлеуді ұйымдастырамыз.

Мысалдар:

• Өз зерттеулеріміздегі технологиялар. Біз өз жұмысымызға жасанды интеллектті қоса алғанда, заманауи құралдарды енгізіп жатырмыз. Бұл үлкен деректер массивтерін жылдамырақ әрі тереңірек талдауға мүмкіндік береді. Оларды өз тәжірибемізде меңгеру арқылы біз басқаларға сенімді түрде кеңес бере аламыз.
• Мониторинг жүйелерін бейімдеу. Біз мониторинг жүйелерін технологиялардың көмегімен тез өзгеріп жатқан жағдайларға ілесе алатындай етіп қайта құрамыз және ұйымдарға мұны өз ішінде де жасауға көмектесеміз.
• Қарама-қайшылықты ортада енгізу туралы шешімдер. Технологияларды енгізу сирек оңай болады, өйткені әр тараптың мүдделері, тәуекелдері мен шектеулері әртүрлі. Біз талқылаулар ұйымдастырамыз және шешімдер табуға көмектесеміз — әрі елдің стратегиялық міндеттері деңгейінде, әрі жекелеген компаниялар үшін.

Болашақтың қандай болатынын болжаумен емес, ықтимал болашақтарға алдын ала дайындалу қажет болғанда.

Сызықтық болжамдар мен тұрақты сценарийлерге сүйенуге болатын басқару әлемі келмеске кетіп барады. Экономикалық шоктар, технологиялық үзілістер, санкциялық шектеулер және логистикалық іркілістер барған сайын бір мезгілде өрбіп, бірін-бірі күшейтеді. Белгісіздік шешім қабылдаудың тұрақты шартына айналды.

Сондықтан әлемнің жетекші институттары (ЕО, ЭЫДҰ, БҰҰ) стратегиялық болжам жасауды басқару цикліне енгізді. Біз бұл тәжірибені Қазақстанда қалыптастырып жатырмыз — және оны әртүрлі деңгейлерде ілгерілетіп келеміз.

• Экономика бойынша бірегей сараптамалық радар дайындап жатырмыз. Ол көптеген сарапшылардың шашыраңқы бағаларын ерте сигналдардың бірыңғай картасына біріктіріп, бір сектордағы шиеленістің басқаларына қалай ауысатынын көрсетеді. Бұл бір реттік есеп емес, тұрақты құрал: радар тоқсан сайын шығып, әр шығарылым сайын дамып отырады.
• Болжауды қоғамдық талқылау алаңына шығарамыз. Радардың айналасында біз ашық сараптамалық талқылаулар ұйымдастырамыз — ерте сигналдармен жұмыс Қазақстанның сараптамалық және қоғамдық кеңістігінде орнығуы үшін, ал сигналдардың өзі тірі диалог барысында тексеріліп, нақтылануы үшін.
• Тапсырыс берушілердің командаларымен жұмыс істейміз. Сол құралдарды ұйымдардың ішінде де қолданамыз: ұжымдарда талқылаулар өткіземіз, командаларға өз күн тәртібіндегі жасырын тәуекелдер мен таңдау нүктелерін көруге көмектесеміз және мұны басқарушылық шешімдерге айналдырамыз.

Біздің форсайт-жобаларымыздың қатарында — білім берудің болашағына арналған ауқымды зерттеу: біз 50-ден астам жобаны жинақтап, policy paper дайындап, жұмысты халықаралық стандарттарға сай жолға қойдық.

Осы үш бағыт «біз нені түсінеміз» деген сұраққа жауап береді. Әрі қарай — мұны нәтижеге жеткізуге қалай көмектесетініміз.

Зерттеу аяқталған кезде, оның қорытындылары шешімге жауапты адамдарға жетуі керек.

Біз Қазақстан өміріне етене араласып келеміз және мұнда нысаналы топтар мен күн тәртібінің қалай қалыптасқанын жақсы түсінеміз. Бұл бізге тек талдау жүргізіп қана қоймай, оның тезистерін ұқыпты түрде рәсімдеуге және оларды анық, дәлелді түрде қажетті адамдарға жеткізуге көмектеседі. Бәрінің негізінде әрдайым мазмұн жатады, даңғазалық емес.

Біз қалай жұмыс істейміз:

• Тыңдаймыз. Сұхбаттар мен терең бойлау: ұстанымның мәні неде, нені көздеу керек, аудитория кім, не нәрсе естуге кедергі болып тұр.
• Талдау жасаймыз. Алаңды зерделейміз: қандай уәждер сенімді, тақырып қазірдің өзінде қалай талқыланып жатыр, оған кім ықпал етеді, түсінбеушілік қай тұста туындайды. Осылайша коммуникация болжамға емес, деректерге сүйенеді.
• Дұрыс жеткізуге көмектесеміз. Нақты аудиториялар мен форматтарға сай тезистерді тұжырымдап, ұйымға ақпараттық ортада жұмыс істеуге қолдау көрсетеміз.

Бұған тараптар арасындағы диалогты ұйымдастыру да жатады: көптеген қатысушыларға бір үстел басына отырып, келісімге келу қажет болғанда, біз өзара іс-қимылды жолға қоюға көмектесеміз, ал зерттеу талқылау мен шешімдер үшін ортақ талдамалық негіз қызметін атқарады.

Әсер бекіп, бір есепте ғана қалып қоймауы үшін.

Талдау мен шешімдер командалар оларды өздері қолдана алғанда ұзағырақ пайдалы болады. Біз құзыреттерді білім беру бағдарламалары арқылы береміз — стратегиялық болжамдау курстарынан бастап деректерді талдау және сценарийлік жоспарлау бойынша семинарларға дейін.

Мысалдар:

• «Стратегиялық болжамдау» курсы. Трендтерді көруді, сценарийлер құруды және белгісіздік жағдайында шешім қабылдауды үйренгісі келетіндерге арналған. Студенттер нақты қазақстандық кейстермен жұмыс істейді.
• MEL бойынша бағдарламалар (мониторинг, бағалау, оқыту). Өз жұмысының нәтижелерін қалай өлшейтінін және сол нәтижелерден қалай үйренетінін жолға қойғысы келетін ұйымдарға арналған.
• Дәрістер мен мастер-кластар. Университеттерде, компанияларда, конференцияларда — форсайт, экономикалық саясат, технологиялар туралы.

Біз жасайтынның бәрі үш нәрсені біріктіреді:

1. Адал талдау — біз шындыққа тура қараймыз, тіпті қорытындылар қолайсыз болғанда да.
2. Тәжірибелік қолдану — егер оны ешкім пайдаланбаса, талдаудың құны жоқ. Біз қорытындыларды нақты әрекетке айналдыруға көмектесеміз.
3. Ашықтық пен қолжетімділік — біз жариялаймыз, оқытамыз, құралдармен бөлісеміз. Жақсы талдау — бұл қоғамдық игілік.

Міндет қандай болса да — экономиканы талдаудан бастап сценарийлер құруға және команданы оқытуға дейін — үдеріс ұқсас:

1. Тыңдаймыз және түсінеміз. Сізді не алаңдатады? Қандай нәтиже қажет? Бұл қандай шешімдерге әсер етеді?
2. Талдау жүргіземіз. Адал, деректер негізінде, халықаралық тәжірибені ескере отырып.
3. Нәтижелерді ұсынамыз. Сізге қажет форматта — егжей-тегжейлі есептерден қысқа брифингтерге дейін, оқыту бағдарламаларына дейін.
4. Қолдануға көмектесеміз. Нәтижелерді қалай пайдалану, оларды өзгелерге қалай жеткізу және қалай бекіту керегін талқылаймыз.

Нәтижесінде сіз өз әлеміңізді жақсырақ түсінесіз және шешімдерді болжамға емес, талдауға сүйене отырып қабылдайсыз.